### Universal Declaration of Human Rights - Chinantec, Chiltepec

This HTML version prepared by the UDHR in XML project, http://efele.net/udhr.

### E'E JNA JAU LA KIO LE KÖ MUKUU KIO NIA NE KIO TSA RÜJNIA

#### NEBA LILIO

Kö.

Ejmo' chu e kio tsa makaloo̱ ne sia majmo'juisɨ̱kio mukuu sia maours e kio kalaküs ï sia juyi' tinei' kio jusó kia' kure ï tasia li ko' sasiá' kio lejɨ tsa rü jnia tsa tio̱ jila suo.

Tü.

Ejmo' e sasno sia kalaküs ne sia i kï̱ ekio jusó e kio sou e kani malɇ ï muguɨ sia nioa e kio michii̱ kio mukuu ne e kio jua'ts ale kalɨ̱ jue'ga jmoo sañü' e ma kua kö mukuu e tiou jnia re lejɨ tsa rüjnia, maka kɨ y kö ne ekio tinï; Lii majï jau kiö ne jna lɨ jäa soul li lijmo' jnia le nio jnia kio juisɇ kio.

Ne̱.

Ejmo' kio jna juso̱ kio̱jnia i jmo i tsa lɨ̱̈ ta jue'; mojoo tsa ñü' li lijmos ii jusó ijmoo tsa juë' ini e kio tsa ni kï jo̱ kaäs muguɨ ne ekio sia kues ijmonia lejɨ ijnio jnia.

Kiü.

Ejmo' chu kio lejɨ̈ jnia jmo' tio̱ ilii ta ne ele' kiö ameï jö' kio le kö mukuu.

Ñaa.

Ejmo'kio lejɨ̈ tsa juu ne ekio le kö mukuu e makajmos tso̱ ni lii jmo' ï jau juso̱ kio sañü' jï roo juyi' ne ikï nü sou ne kuré jmo' jusó le sañü' ne tsamɨ̈ y makalɇs' makalɨ ijmo̱s sou re kio lejɨ̈ lene soo ti saɨ' kio tsa siä gï li jmos jue'ga kio lejɨ̈ tsaloo̱.

Jni.

Ejmo' re kio lejɨ̈ tsou tsa kua e'e jmos ilii re kio lejɨ̈ sou le kö mukuu, ne mako̱ mukuu ijmos kusoo̱ juso̱ kio tsa loo kati neiɨ kio tsa ñu'; Ejmo' kö kio lejɨ̈ ilaa juso̱ ne saloo̱ i jue' ijmo̱' i kio ilii imakajua's.

Kió.

Jau kio lejɨ̈ ikajuats jï kalets kio mukuu kuo juso̱ kio tsou ijmos re kió lejɨ̈ juu ne mukuu jmo' kió, ne jmo rée kio tsou ne tsa kua nita tsosɨ̈ kio sane, jmos i li tɨ̈ e'e jau la̱ mako' yo̱ jusó i le' le no̱', ne iso̱ tös ta mojoo̱ lii re ni jmä̱ ne kio le kö mukuu, kalakü ne makachas kio mukuu ne jmo' isóo, kio leji juu leta̱ ue̱ mukuu kua tsa jmoo ai'.

#### Jau Kö (1).

Lejɨ̈ ni sou tsa lisia̱ ija̱a sia ikou' ne kojo̱ jï ne juso̱ ne jmo' re ju i sɨ' jmo' nö sala̱ ne sasno.

#### Jau Tü Rasɨ Kö (2).

Lejɨ tsou sia juso̱o ne tsa makaloo jua'ts ne ila le' sia i sia lejɨ̈ tsa rü nia kö ini lejnia samɨ̈ ne sañü' jumeï jau kio kua' ne sale' jau kio tsa soo ini ne lejɨ̈ tsou eta jmo', le kö ni jmä̱, le kö jisia kau' ne j lisia tsa tiñii.

Tasia ligees ja̱ echitoo ni mixii ikajmos tsa soo ti iní ne ichitoö̱ ni mixii jï le' jï jmo' í le kö mukuu ne le kö ni jmä̱ ne le kö juu kio nia kio lejɨ̈ tsou, kö ni lekö juu kio tsa rüjnia ne tasia lii lekö mukuu; tasia lijmos lejɨ̈ inió nia guu kaäs muguɨ tasia li kues inios jmos tasia makaloo.

#### Jau Ne (3).

Lejɨ̈ tsou lisiaa mukuu e tɨ̈ tsa makaloo ne lijmos i tsou.

#### Jau Kiü (4).

Jijaa̱ tsou sia lijmos ta lejä ja' ne tasia lijmos ta̱ samɨ̈ kusɨleja̱ lajü; lejɨ̈ tsou kaa muguɨ lajɨ gï jmos ta̱ tasia relaɨ lene le kö mukuu.

#### Jau Ñaa (5).

Ijaä̱ tasia lijmos i kaäs muguɨ tasia lipaa̱s tsou; tasia lijmos laɨ le tsapa ja' ne muguu ne.

#### Jau Jñi (6).

Lejɨ̈ tsou litɨ̈ le kö mukuu mojoo̱ li kï ta̱ lejɨ̈ jau chitoo ni mixii.

#### Jau Kió (7).

Lejɨ̈ jnia li kurée tiní tsa juu ne sia; kurée litɨ̈ jmo' í le kö juu. Lejɨ̈ sia litɨ̈ kurée ijmos í sia re laɨ lejɨ̈ tsa kaa muguɨ ne tasia lijmoo jna na takajua'juu ne tasia re laɨ tasia lijmo' lene itï' guɨ jna tsa kaa muguɨ.

#### Jau Jña (8).

Lejɨ̈ tsou esia litɨ̈ mojoo mixii kios, tiní tsa nita ni jmä tsa kï mojoo maours e kio sia relaɨ mojoo lii ree mixii kios guɨ tasia lijmo' tsou iti's e kio tsou e rée lati's makalakuɨ̈s e chitoo ni mixii litɨ̈.

#### Jau Ñü (9).

Jijaa̱ tsou tasia lisä's mojoo soo nei' ñi, tasia lisoos ti jo sia'.

#### Jau Kia (10).

Lejɨ̈ tsou sia tɨ̈ kuree kio lejɨ̈, e ne ï sii lejɨ̈ tsou sia juso̱o gï siɨ tsa lï ta tsamakaloo tasia jmos kió gaäs, mojoo li kï' e tɨ e jmos e kio nasoo̱ e kio soo̱ kios leji' chitoo ni mixii kio.

#### Jau Kia Kö Rasɨ Kö (11).

1. Lejɨ̈ tsou sia tɨ̈ li lijmos tasia siɨ so̱ tasia malakiɨ so̱ lejua' ni mixii jï lijmos jï sii' lejɨ tsou i makajmos isó mojoo maji jo kios.

2. Jijaa sia li ki'so̱o ikajmo's tasia iso̱o le kö ni jmä ne le kö mukuu. Tasia lijmo's inios tso̱o jue' ika jmos ale kalɨ.

#### Jau Kia Tü (12).

Jijaa sia lijmo laɨ kio tsou jï kua, neit'kios tasia lile' jule kio tsou. Lejɨ̈ tsou tɨ̈ ijmos í lejɨ' chitoo ni mixii, tasia likaäs muguɨ.

#### Jau Kia Ne Rasɨ Kö (13).

1. Lejɨ̈ tsou tɨ̈ le kö ojuɨ tsa makaloo ne li jmos neit'kios gï nios.

2. Lejɨ̈ tsou tɨ̈ li kuiɨ̈' le kö mukuu lii kuiɨ juu kia' ne lii ligï' juu kios na lene jua' michii kios.

#### Jau Kia Kiü Tasɨ Kö (14).

1. Tï ma nios saäs nü, lajɨ tsou tɨ̈'lisoos tijo xia' jo limaour's rüs le kö mukuu.

2. Lejɨ̈ ila tɨ̈ tsou tasia lijmos ixia' ï jua' tsa kia mixii gï le' isiäs nü, elaɨ i kajmo' ne tasia kajmo' gï kö sia lisaäs nü le kö mukuu.

#### Jau Kia Ñaa Rasɨ Kö (15).

1. Lejɨ̈ tsou tɨ̈ kö juu ikua.

2. Jijaä̱ tsou tasia lijmos laɨ kio rü' le kö juu kionia, jijaa tsou tasia lii di chï kuna tsou kio juu kionia ne le kö ni jmä.

#### Jau Kia Jñi Rasɨ Kö (16).

1. Tsa ñu' ne tsamɨ̈ tima majɨngs kiajñaa ñii lejɨnia ema tɨ̈, lejɨnia tsa liä ne tsa tio̱ le kö ni jmä kio tsa so̱ kua', tsa maligï kuo ne malijmo nei' kios le kö ni jmos í ka gii kuos, tí' maka gï' kuos, na tasia nios re rü'le gi goös li toös rü's.

2. Tima nios legi goös lii ligii kuos.

3. Ne tasia tsou tasia juu ne tɨ̈ tsou juu ejmos í kio tsou.

#### Jau Kia Kio Rasɨ Kö (17).

1. Lejɨ̈ tsou ti kio ngäs ne kio lejɨ̈.

2. Jijaa̱ sia likï' wue kio tsou.

#### Jau Kia Jñaa (18).

Lejɨ̈ tsou lii tɨ̈ ijua' sɨ's tsa so̱ kua'. Ne tɨ̈ jna tsa kamɨ̈ gï kuaa tsa kue jupii nü ge' ti gï kuo' lii lijmo'chijo̱ juu o ni jmä o le kö mukuu mojoo e'e sami' ne tsa kä ne kio leji tsa rü' jnia.

#### Jau Kia Ñü (19).

Lejɨ̈ tsou tɨ̈ ili le' ne lii jmo' xii ila tɨ nü mojoo sia li jmo's nü tsou.

#### Jau Kiú (20).

1. Lejɨ̈ tsou tɨ̈ lijmos ijua' sɨ's, ne lii jmoo sou kalejɨs mojoo tsatäs le kö juu mojoo jmos ta lejï.

2. Jijaa̱ tsou tasia lisoo na sia nios, soos na nios.

#### Jau Kiú Rasɨ Kö (21).

1. Lejɨ̈ tsou tɨ̈ le' tiní tsa juu o tiní tsa nita le kö ni jmä, eli le' ku'tso tsa sï' ti ní tsa juu.

2. Lejɨ̈ tsou tɨ̈ le' egɨs köní lejɨ̈ ta lekö ni jmä.

3. Eyoü sɨ̈ juu lejɨ tsou tsa sɨ̈i tiní nita tsako' mixii chima tsamakaloo lejɨ̈ tsou lekö mukuu.

#### Jau Kiú Tü (22).

Lejɨ̈ tsou tsa chitoo je̱ juu, ti jmos í le kö ni jmä le kö mukuu lejɨ̈ tsou tsa tö' köní tɨ̈ kau', makou's ne tsamakaloo ekio tsou lii jmo' re kio juu.

#### Jau Kiú Ne (23).

1. Lejɨ̈ tsou tɨ̈ ta, tsamakaloo takios köre mojoo mayoü sɨ̈ lejɨ̈ tsou inɨ kö juu lejɨ̈ tsou sia makatɨ ta.

2. Lejɨ̈ tsou tɨ̈ jmos ta ne emamäs kuré lejɨ̈ rüs ne jmos í ta̱ kios.

3. Lejɨ̈ tsou tsa dijmo ta tɨ̈ kau' kuré mojoo ku's tsa rüs, mojoo lisiä lejɨ̈ tsou tsa kua mukuu, mojoo e mayaäs e jua' nio̱ tsou.

4. Lejɨ̈ tsou tɨ̈ jupií jna tiös kö jau lejɨ̈ tsou mojoo kö re jmos í kios.

#### Jau Kiú Kiü (24).

Lejɨ̈ tsou tɨ̈ jupií mojoo jñaas kö wua mojoo ñaas ta kios na makaloös.

#### Jau Kiú Ñaa Rasɨ Kö (25).

1. Lejɨ̈ tsou tɨ̈ kö ní mojoo kuas re lejɨ̈ tsa rüs, mojoo jmos í ni sɨ's kios ne mojoo kuas re, ne mojoo ku're, mojoo tɨ̈ muküs, ne mojoo tɨ̈ nei' kios, mojoo tɨ̈ mɨ̈, ne mojoo li tɨ̈ lejɨ̈ ijmoü' nei' kios, mojoo tɨ̈ kö mixii ekuee jupií kia' mojoo kues mɨ̈ nakalasö, naka jü ñikuo' e mamäs kia'nü, na kuas na masadö sia lii jmo' ta e mamäs kia nü.

2. Tïma ni' jo̱ns tɨ̈ ejmo' í ne̱ sɨ̈. Lejɨ̈ daü pí tsa lisiä ekio tsa di gï kuo tɨ̈ kure jmo' í.

#### Jau Kiú Jñi Rasɨ Kö (26).

1. Lejɨ̈ tsou tɨ̈ e'es mixii. Tasia mamäs kio tɨ̈ kati kutɨs xii kios, kati kuis xii jue' nasia kau' isia' xii ko's.

2. Lejɨ̈ tsou litɨ̈ xii tsa ñi̱ tɨ̈ ne tsamakaloo e ñis a le tɨ le kö mukuu ne lejɨ̈ tsa le' jumeï, ne jmos lajɨ ta sia le kö mukuu mojoo sia tï tsou.

3. Jmeïs tɨ̈ inios e xii nios kio jös.

#### Jau Kiú Kió Rasɨ Kö (27).

1. Lejɨ̈ tsou tɨ̈ ejmos tsamakalo̱ö ne jmos le inios juu kios mojoo liɨs ta majau mojoo chä lejɨ̈ i tɨs juu kios.

2. Lejɨ̈ tsou tɨ̈ ne kues jupií tɨ̈ ne tsamakaloö, lejɨ tsou lijmos xii kio jmeï kios.

#### Jau Kiú Jñaa (28).

Lejɨ̈ tsou tɨ̈ jmos kö jau le kö mukuu ne tɨ̈ tsamakaloo lejɨ̈ chitoo ni mixii mojoo jmoo jna isoo ta.

#### Jau Kiú Ñü Rasɨ Kö (29).

1. Lejɨ̈ tsou esiaa ejmos ta tiní juu kios lii jmos ta tsamakaloo ne elijmos kio lejɨ̈ tsou.

2. E tɨ̈ tsou tsamakaloo̱ ne lejɨ̈ tsou esiɨ̈ ja̱ le chitoo ni mixii mojoo tɨ̈ jupií ne tɨ̈ tsamakaloo, lejɨ̈ tsou í mojoo re tiö tsou.

3. Le tɨ̈ tsamakaloo tasia lijmos isia' le chitoo ni mixii le kö mukuu.

#### Jau Kiú Kia (30).

Tasia chitoo ni mixii tasia li jmos jna isia' ijoo jmo'jna la chitoo ilaa mojoo kuee jupií ne tɨ̈ le kö ni jmä kö cha̱ tsou, elijmos ta mojoo lijmos kö tsó̱ lejɨ̈ tɨ̈ ne makaloo le ichitoo ni mixii la.